قران و هدیه های آسمانی

وبلاگی آموزشی برای استفاده ی آموزگاران دوره ابتدایی

کلیاتی در تدریس قرآن پایه ی دوم

كسب مهارت روخواني، مهم ترين هدف آموزش قرآن به دانش آموزان است.

درسال تحصيلي 90-91 و با اجراي طرح همسو سازي با برنامه درسي ملي، در اهداف، اجزا و عناصر برنامه ي درسي کتاب هاي دوره ي ابتدايي تغييراتي ايجاد شد. کتاب قرآن پايه ي دوم ابتدايي نيز توسط  مولفان مورد بازنگري قرار گرفت و نتيجه آن کتابي شد که امروز در پايه دوم ابتدايي تدريس مي شود.

کتابي که قرار است در اختيار دانش‌آموزان قرار گيرد، شامل چه بخش‌هايي است؟

اين کتاب شامل 14 درس و 3 ياد آوري است و هر درس در 4 جلسه تدريس مي شود. اين كتاب از 6 بخش روخواني ( بخش خواني و شمرده خواني ) و روان خواني سوره ( تمرين قرائت آيات درس از طريق نوار صوتي يا كتاب گويا )، آشنايي با نمادهاي خط قرآن ( قواعد روخواني )، قصه ي آيه ها ( داستان هاي قرآني )، پيام قرآني و قرآن در تابستان تشکيل شده‌است. آموزش روخواني قرآن شامل دو بخش است بخش اول آموزش بخش خواني و شمرده خواني سوره ها و کلمات و عبارات قرآني است. در اين كتاب 14 سوره ي کوتاه قرآن مانند سوره هاي توحيد، ناس، فلق، کوثر، نصر، حمد، عصر، فيل، کافرون، انشراح، قدر، تين و... آمده است؛ در بخش دوم کلمات و عبارات قرآني، بيش تر به آموزش قوائد روخواني و تمرين و مهارت اجراي صحيح آن در حين خواندن توجه شده است.

کتاب در قطع رحلي است و به صورت تصوير4 رنگ چاپ شده است. صفحات نخست كتاب به مقدمه اختصاص دارد كه در آن مطالبي اجمالي با عنوان سخني با اوليا و سخني با معلمان پرداخته شده است.

تعداد جلسات هفتگي آموزش قرآن پايه ي دوم ابتدايي در مدارس به چه شكلي است ؟

طبق مصوبه ي اخير شوراي عالي آموزش و پرورش، سه جلسه در هفته به آموزش قرآن اختصاص دارد. مديران و معلمان محترم بايد در تنظيم برنامه ي هفتگي دانش آموزان به اين تغيير مهم توجه كنند.

همان طور كه گفتم هر درس شامل 4 جلسه است؛ لازم است معلمان محترم اين نكته توجه كنند كه به طور كلي براي هر جلسه، دو فعاليت مهم و اساسي اختصاص داده شده است. در جلسه ي اول، سوره آموزش داده مي شود که آن نيز شامل دو بخش مي شود. بخش خواني سوره از روي لوحه ي آموزشي و سپس جمع خواني دانش آموزان  همراه با نوار آموزشي که در واقع همان روان خواني سوره است.

در جلسه ي دوم نيز دو بخش داريم که شامل، تمرين روخواني و روان خواني سوره جلسه قبل براي تثبيت يادگيري آن و تدريس قاعده ي جديد مي شود. به طور مثال، سوره در يك جلسه تدريس مي شود و در جلسه ي بهد ابتدا تمرين و ژرسيده مي شود. و هم چنين در كلمات، عبارات و آياتي كه به منظور آموزش نماد ‹‹ ة ›› آورده شده است، ابتدا معلم با استفاده از لوحه آن را به دانش آموزان به صورت بخش بخش آموزش مي دهد. هنگامي که خواندن بخش بخش و دسته جمعي از روي لوحه تمام شد، آن گاه از دانش آموزان مي خواهد كه آن را از روي کتاب درس خود آرام و شمرده بخوانند.

در بخش ديگري از كتاب به آموزش پيام هاي قرآني اشاره شده است، در واقع هدف از گنجاندن اين کلمات در کتاب قرآن ابتدايي اين است كه دانش آموزان به تدريج با فهم قرآن آشنا شوند. به همين منظور به معناي برخي لغات ساده و پرکاربرد قرآن اشاره شده است. اين مطلب در کتاب هاي آموزش قرآن پايه هاي اول تا ششم ابتدايي آمده است.

به نظر من قرآن تنها کتابي است که وقتي آموزش داده مي شود، عملاً به آن ها گفته مي شود : ‹‹ بخوان و نفهم ›› و اين يكي از اشکالات مبنايي آموزش قرآن كريم در کشور است. خواندن و فهميدن دو روي يک سکه هستند که بايد در کنار يک ديگر محقق شوند. مگر مي شود انسان چيزي را بخواند و نفهمد؟ از اين رو سعي شده است با قرار دادن کلماتي ساده و قابل فهم براي دانش آموز، خواندن قرآن قابل فهم شود.

هم چنين علاوه بر پيام هاي قرآني، داستان هاي قرآني كه با هدف ايجاد و تقويت علاقه ي دانش آموزان به يادگيري قرآن كريم آمده است.

آيا در آموزش مهارت روخواني به تمرين و پرسش و تعميق ياد گيري توجه شده است ؟

علاوه بر آن چه گفته شد، تمرين هايي نيز براي تثبيت مهارت خواندن، در كتاب بيايد. که در قالب چند نوع مختلف ارائه شده است. تمرين هايي که براي روخواني سوره انجام مي‌شود و تمرين‌هايي که در بخش قوائد آورده شده‌اند.

تدريس و تمرين‌ روخواني به اين گونه هست که معلم در جلسه ي اول سوره ي جديد را به دانش آموزان به وسيله ي لوح و سپس نوار ياد مي دهد وآن گاه از دانش آموزان داوطلب سوال مي كند، همين کار در جلسه ي بعدي عيناً تكرار مي شود اما پرسش روخواني نه به صورت داوطلبانه بلكه معلم تلاش مي كند كه از همه سوال كند؛ اين روش درباره ي تدريس و تمرين نوار آموزشي نيز صادق است. 

تمرين هايي نيز در بخش قوائد آورده شده است که بايد از روي لوحه بخش خواني شوند. نكته ي مهم در اين جا غير مستقيم بودن آموزش قواعد است. يعني اين كه به جاي آموزش قواعد در ابتداي كلاس، قواعد در لابه لاي تدريس و تمرين خواندن سوره و عبارات قرآني به دانش آموزان آموزش داده مي شود.

هدف از سوره هاي بخش قرآن در تابستان چيست ؟ آيا دانش آموزان اين سوره ها را مي خوانند؟

به موضوع خوبي اشاره كرديد. در انتهاي کتاب نيز آياتي در بخش قرآن در تابستان آورده شده که فقط مخصوص تابستان نيست بلکه معلمان مي توانند پس از چند بار تمرين از لوحه و نوار آموزشي، دانش آموزان را به ‹‹ خواندن متن هاي جديد ›› تشويق کنند. چراکه استفاده ي مکرر از لوحه آموزشي سبب کاهش دقت ديداري دانش آموزان مي شود؛ بنابراين تکرار بيش از حد خواندن يك سوره، به كسب مهارت روخواني دانش آموزان كمك نمي كند بلكه روان خواني انان را تثبيت مي كند. اين نكته مهم است اگر معلم مي خواهد مهارت روخواني را در دانش آموزان خود تقويت شود بايد بكوشد همواره دانش آموزان را به روخواني متن هاي جديد تشويق کند. اين متن هاي جديد در بخش قرآن در تابستان آورده شده.

پيشنهاد مي شود هنگامي که معلمان با وقت اضافه در کلاس خود مواجه مي شوند به بخش قرآن در تابستان مراجعه کنند و به تمرين روخواني آن بپردازند. معلم از ابتداي سال مي تواند به اين بخش رجوع کند. اين کار هم به جذابيت کلاس و هم بر تعميم مهارت يادگيري روخواني قرآن کمک مي کند اين معلمان به تدريج رشد و ارتقاي توانايي خواندن قرآن را در دانش آموزان خود خواهند ديد.  

هدف از گنجاندن پيام‌هاي قرآني در کتاب درسي چيست؟

مهم ترين هدف پيام قرآني اين است که ‹‹ مهارت  تفکر ›› را در دانش آموزان تقويت کند اين در حالي است که معلمان اين بُعد از کار را کم تر مورد توجه قرار مي دهند. به اين معنا که هنگامي که به پيام قرآني مي رسند، به جاي آن که دانش آموزان را به مهارت تفکر وادار کنند و مهارت گفت و گو و ابراز نظر و عقيده را در آن ها تقويت کنند، به ارائه ي سخنراني و عنوان کردن مسائل اخلاقي و تربيتي بر مي آيند؛ در صورتي که بايد به اين نکته توجه داشته باشند که درس قرآن با درس ديني متفاوت است. آن چه اين معلمان در تدريس پيام قرآني عمل مي کنند هدف اصلي درس ديني است، هرچند درس قرآن نيز همانند ساير دروس، خود را در آموزش مسائل اخلاقي مکلف مي داند، اما درس قرآن در واقع به دنبال آن است که در پيام هاي قرآني به دانش آموزان مهارت تفكر و تعمق را نهادينه كند.

توجه به اين نكته مي تواند سودمند باشد : از آن جايي که پيام هاي قرآني، يکي از جمله هاي معروف قرآن كريم است، از اين رو بايد اين بخش را با تکرار و خواندن هاي پياپي توسط دانش آموزان كاملاً آشنا و كاربردي شود. پيام قرآني بايد حتما توسط چند دانش آموز خوانده شود و نبايد به يک بار خوانده شدن آن در کلاس بسنده کرد.

داستان‌هاي قرآني چه جايگاهي در برنامه ي درسي قرآن دارد ؟

اگر داستان هايي از قرآن در کتاب درسي آورده شده، هدف آن بود که به واسطه داستان هاي قرآني، دانش آموزان را به قرآن علاقه مند کنيم نه آنکه در آن بخش، زندگي نامه ي مثلاً حضرت موسي عليه السلام را مطرح کنيم؛ و يا آن که بخواهيم تنها به مسائل تربيتي توجه داشته باشيم. هدغ و نگاه ما در داستان هاي قرآن نه يک نگاه تاريخي است و نه يك نگاه سيره اي. نگاه سيره اي هدف درس ديني است و نگاه تاريخي هدف درس تاريخ است ودر س قرآن صرفاً از داستان ها براي ايجاد تنوع و جذايت اسفاده مي كند.

اين نكته مهم است معلمان عزيز سعي کنند در گفتن داستان ها، حدود داستاني را که در کتاب گفته شده، رعايت کنند. اختصاص حداکثر 15 دقيقه از زمان تدريس به داستان کافي است تا دانش آموزاني که به اين حوزه از قرآن علاقه مند هستند،‌ تشويق شوند؛ بهتر است بيش ترين زمان آموزش قرآن به تقويت مهارت خواندن قرآن اختصاص داده شود.

در مصوبات شوراي عالي آموزش و پرورش، چند ساعت در هفته براي تدريس قرآن پايه دوم ابتدايي در برنامه درسي دانش‌آموزان در نظر گرفته شده‌است؟

همان طور كه اشاره شد در 844  مصوبه ي شوراي عالي آموزش و پرورش عنوان شده‌است، مدارس و معلمان بايد در برنامه ي هفتگي دانش‌آموزان پايه ي اول دو ساعت در هفته و در پايه هاي دوم تا ششم ابتدايي، 3 ساعت در هفته به آموزش قرآن اختصاص  دهند.

اين مصوبه در سال 90 اجرايي شد ولي گويي مديران و معلمان برخي مدارس متوجه افزايش اين يک‌ ساعت به ساعات تدريس درس قرآن در برنامه هفتگي نشدند چرا که در اين مدارس شاهد بوديم که اين مصوبه عملي نشد.

آيا کتابي که نوشته‌ايد راهنماي معلم دارد؟ در آن کتاب به چه نکاتي توجه شده‌است؟

بله. کتاب راهنماي معلم ( کد1/58 ) و کتاب راهنماي معلم در ارزش يابي توصيفي پايه هاي اول تا سوم ( کد 5/53 ) و كتاب مباني و روش آموزش قران دوره ابتدايي ( كد 6011 ) سه کتابي هستند که معلمان را در تدريس و ارزش يابي کتاب آموزش قرآن پايه ي دوم ابتدايي راهنمايي مي‌کنند.

معلمان محترم جهت كسب آخرين اطلاعات و نيز برقراري ارتباط با مولفان كتاب مي‌توانند به آدرس سايت گروه قرآن که در ابتداي کتابهاي درسي آورده شده يعني به نشاني http://quran-dept.talif.sch.ir  مراجعه کنند

 

 

آيا براي کتاب قرآن پايه ي دوم ابتدايي ابزارهاي آموزشي و کمک آموزشي نيز در نظر گرفته ايد؟

بله. لوحه يا نگاره‌هاي آموزش قرآن، لوح فشرده ي كتاب گوياي دانش آموز، نوار معلم، کتاب راهنماي معلم، کتاب راهنماي معلم در ارزش يابي توصيفي، فيلم روش تدريس، نرم افزار آموزش قرآن، از جمله ابزارهاي کمک آموزشي جنبي براي کتاب درسي قرآن در پايه ي دوم ابتدايي است.

نقش لوحه در آموزش قرآن چيست؟

مديران مدارس در ابتداي سال تحصيلي يه لوحه ي آموزش قرآن هر پايه را تهيه و در اختيار آموزگار قرار دهند. هر معلم بايد يک لوحه داشته باشد. هنگامي که اين لوحه در اختيار معلم قرار دارد نيازي به نوشتن بسياري از موارد پاي تخته نيست چراکه تمام نکات مهم در اين لوحه نوشته شده.

با استفاده از لوحه، ديگر ضرورتي ندارد که معلمان به کارهاي فرعي و عنوان کردن مثال‌هاي متعدد بپردازند بلکه عنوان کردن مثالها به همان اندازه که در لوحه عنوان شده کافي خواهد بود. تاکيد بر آن است که بيشترين وقت کلاس را به تمرين خواندن اختصاص دهند.

هدف از آموزش از طريق لوحه فقط آموزش قرآني نيست. بلکه هدف بسيار مهم تقويت مهارت ديداري دانش‌‌آموزان در روخواني قرآن است. تقويت مهارت خواندن نمادهاي خط قرآن ( قواعد روخواني )، حركات و تركيب آن ها با حروف و تشخيص اتصالات، در دانش‌‌آموزان است.

نقش اصلي لوحه در آموزش قرآن،‌ تقويت مهارت ديداري دانش آموزان در امر خواندن قرآن است. در واقع مي توان گفت هدف اصلي استفاده از لوحه اين است که چشم دانش‌آموزان براي آنکه بتواند ترکيب صامت و مصوت را بخوبي تشخيص دهد، تقويت شود.

براي استفاده از لوحه، تاکيد مي‌کنيم که معلمان بايد حتما روش اشاره را بلد باشند. اگر معلمان بخواهند روش اشاره را بياموزند بايستي در مرحله ي نخست، مقدمه کتاب را بخوانند و در مرحله ي بعد فيلم‌هاي آموزشي که به آن ها داده شده است را خوب ببينند. مرحله ي سوم آن که در شوراي آموزگاران چگونگي اشاره کردن بر روي لوحه را براي ساير همکاران خود اجرا کنند. براي اشاره کردن نيز مي توان از خط کش، چوب اشاره،‌ خودکار يا هر ابزار ديگري استفاده کرد.

هنگام استفاده از لوحه آموزشي، معلم به هيچ عنوان حق ندارد از روي کتاب درسي بخواند، حق ندارد از روي لوحه بخواند، نبايد فرازها و عبارات و کلمات را بخواند، نبايد پيام قرآني را بخواند و دانش آموزان تکرار کنند چرا که چشم تنبل ترين عضو بدن است و گفته شده که چشم، تنها 10 درصد آنچه را مي‌بيند به مغز مخابره مي کند، هنگامي که معلم از روي لوحه يا کتاب بخواند و حس شنوايي دانش آموز درگير يادگيري شود در واقع هدف اصلي استفاده از لوحه که همان تقويت مهارت ديداري است محقق نخواهد شد.

خواندن لوحه عموماً به صورت جمع خواني است و فرد خواني از روي کتاب انجام مي شود. بهتر است پس از آن که از روي لوحه يادگيري انجام شد توسط روخواني از روي کتاب، يادگيري تثبيت شود. در اين ميانايجاد تعادل در استفاده از کتاب و لوحه در آموزش قرآن بايد رعايت شود. همپوشاني لازم در استفاده از هر دو اين عناصر در آموزش قرآن الزامي است.

به طور مثال اگر معلم در يک جلسه از نوار آموزش دانش آموز براي قرائت سوره ها و ايات استفاده مي کند در جلسه ي بعدي بايد با تکرار ان در صدد تثبيت آموزه هاي جلسه ي گذشته بر آيد.

يکي از مشکلات ما اين است که معلمان تنها به بخش اول مهارت که آموزش روخواني و مهارت اوليه در يادگيري است توجه مي کنند اين درحالي است که نبايد به آن بسنده شود و بايد مرحله دوم که مهارت تثبيت يادگيري است اتفاق بيافتد تا تدريس کامل شود.

هر درس بايد در 4 جلسه تدريس ‌شود و هر جلسه فعاليت خاص خودرا دارد. معلم بايد چگونه اين تدريس را انجام دهد؟

معلم بايد بيش ترين وقت کلاس خود را به تمرين مهارت روخواني اختصاص دهد و بايد به درس قرآن به عنوان يک درس مهارتي بنگرد و نبايد آنرا صرفا يک درس نگرشي و شناختي بداند. معلمان صرفا به دنبال آن نباشند که دانش‌آموز را به قرآن علاقه‌مند کنند بلکه هدف اصلي دست يافتن به مهارت خواندن قرآن است.

براي آنکه معلم بتواند به اهداف مورد نظر در تدريس قرآن دست يابد، لازم است چه توانايي‌هايي براي تدريس اين کتاب داشته باشد؟

همه ي مسئولان از وزير محترم گرفته نا خود معلمان بايد به سمت حرفه‌اي شدن پيش روند. مهم ترين راه کار و راهبرد موفقيت آموزش و پرورش در توجه حوزه ستادي به حرفه‌اي کردن معلمان است. به اين معنا که معلمان ما نيز بايد همانند افراد حرفه‌اي، در رشته و کار خود حرفه‌اي باشند و شخص ديگري نتواند کار آن ها را انجام دهند.

منظور از معلم حرفه‌اي معلمي است که اگر در پايه ي دوم تدريس مي‌کند تخصص تدريس در آن پايه را داشته باشد و معلم پايه ديگر نتواند کار او را به آساني انجام دهد. حساسيت و دقت در اين امر از اهميت بالايي برخوردار است. هنوز نتوانسته‌اي به چنين جايگاهي دست يابيم؛ چراکه همواره به معلم به عنوان يکي از ارکان برنامه درسي نگاه شده نه مهم ترين رکن آن.

. بزرگ‌ترين چالش ما در تدريس قرآن آن است که دانش‌آموز، قرآن را غلط مي‌خواند و چون معلم در خواندن قرآن ناتواني دارد، تشخيص نمي‌دهد که آن بخش اشتباه خوانده شده، در نتيجه اقدامي براي رفع اشکال نمي‌کند و همين امر باعث مي‌شود که اشکالات روان خواني و روخواني دانش‌آموزان رفع نشود و در دراز مدت شاهد آن خواهيم بود که نه تنها مشکلات دانش‌آموزان در روخواني قرآن مرتفع نشده بلکه به توانمندي‌هاي لازم در اين حوزه نيز دست پيدا نمي‌کنند.

از ديگر سو معلم بايد با قرآن کريم مانوس باشد.  اگر دائم به دانش‌آموزان خود بگوييم قرآن بخوانند ولي خودمان به اين امر عمل نکنيم با گفته‌هاي قرآن مغايرت دارد. قرآن مي‌گويد " لِـمَ تَـقولونَ ما لا تَفـعَـلونَ "چرا مي‌گويي انچه را که خود عمل نمي‌كنيد.

هم چنين معلم‌ها بايد بدانند که به دنبال چه هدفي هستند. مهم‌ترين هدفي که در آموزش قرآن نه تنها در پايه ابتدايي بلکه پايه‌هاي بالاتر به دنبال آن هستيم، اين است که آيا آموزش قرآن در سال تحصيلي جديد منجر به انس دائمي فرد با قرآن مي‌شود. آيا با آموزش قرآن کاري کرده ايم که دانش آموز هر روز زندگي خود را با خواندن قرآن همراه کند؟ همانند اين امر است که به دانش‌آموزي قرائت، آداب، شرايط،‌ قوائد و تمام اصول نماز خواندن را آموزش دهيد اما او نماز نخواند. در نتيجه کار شما بي‌فايده خواهد بود چراکه با گذشت زمان فراموش مي‌شود مهم آن است که هدف اصلي محقق شود.

صلاحيت حرفه اي معلم نيز به اين معناست که معلمان دوم ابتدايي بايد علاوه بر تسلط خواندن  قرآن بايد بر نحوه رفع اشکالات روخواني در دانش آموزان اشراف داشته باشند.

خواهش ما از معلمان عزيز اين است که حداقل بر خواندن کتاب درسي قرآن مسلط باشند به اين معنا که اگر نمي توانند بر تمام کتاب قرآن تسلط داشته باشند حداقل به عنوان معلمي که کتاب قرآن پايه دوم را تدريس مي کند بر آيات و درسهاي کتاب درسي مسلط باشد.

برخي معلمان با کتاب درسي قرآن به صورت تخصصي برخورد نمي کنند و فکر مي کنند که تدريس اين کتاب را بلد هستند، از اين رو دچار سهل انگاري مي شوند. از ديگر سو برخي از معلمان دچار سخت گيري مي شوند. به اين معنا که براي عربي خواندن و با تجويد و صوت خواندن آيات به دانش آموزان سختگيري مي کنند در صورتي که اين گونه نيست. هدف ما از استفاده از نوار اين است که در دانش آموزان انگيزه ايجاد کنيم و آن ها را به يادگيري قرآن علاقه مند کنيم.

معلمان چه مدت زماني را بايد براي پرداختن به مهارت تثبيت و چه مدت زماني را براي مهارت يادگيري در دانش آموزان اختصاص دهند؟

همان طور كه گفتم در برنامه ي هفتگي كلاس، سه جلسه  در هفته براي درس قرآن در نظر گرفته شده است. بهتر است اين جلسات به صورت يک روز در ميان در نظر گرفته شوند تا تکرار سبب استمرار شود.

طبق 667 مصوبه ي شوراي عالي آموزش و پرورش درس قرآن بايد توسط آموزگار پايه تدريس شود. چرا که اين آموزگاران در دوره‌هاي تربيت معلم و دانشگاه، روش تدريس قرآن را در کنار روش تدريس ساير دروس، گذرانده‌اند و معنا ندارد که شخص ديگري قرآن را به دانش آموزان او آموزش دهد. متاسفانه توجه اغلب مدارس غير انتفاعي نسبت به اين مصوبه ضعيف است.

معلم بايد در هر جلسه قرآني نصف ساعت آموزش قرآن را به مهارت خواندن اختصاص دهد. به اين معنا نباشد که در يک جلسه نصف زمان کلاس به پيام قرآني اختصاص يابد و نصف ديگر کلاس به قصه گفتن بپردازد بلکه معلمان بايد نصف ساعت کلاس را به پرسش روخواني دانش آموزان اختصاص دهند. از ديگر سو بايد اين پرسش از تمام دانش آموزان انجام شود اگر اين کار در يک جلسه امکان پذير نبود بايد طي دو جلسه از تمام دانش آموزان روخواني قرآن پرسيده شود.  در اين ميان خواندن يک آيه نيز کافي است.

در برخي از مواقع شاهد آن هستيم که معلم از دانش آموز پايه ي دوم مي خواهد که يک سوره را کامل بخواند و اين کار براي دانش آموز پايه ي دوم ابتدايي سخت است.

بخش خواني و شمرده خواني با هم چه تفاوتي دارند ؟

گفته شد روخواني قرآن شامل دو بخش مي‌شود، بخش خواني و شمرده خواني. معلم در کلاس اول ابتدايي نبايد از بخش خواني خارج شود. تفاوت بخش خواني با شمرده خواني در اين است که در بخش خواني بين بخش ها يک مکث وجود دارد يعني فوت کوزه گري در بخش خواني اين است که بين بخشها مکث شود.

نحوه ي رفع اشکالات روخواني در دانش آموزان بايد چگونه باشد؟

يکي از مهارت هاي معلم بايد اين باشد که به روش رفع اشکالات آموزش روخواني قرآن در دانش آموزان احاطه داشته باشد. بخشي از اين روش در مقدمه کتاب دانش آموز عنوان شده، همچنين در کتاب راهنماي معلم و در فيلم هاي آموزشي نيز آمده است.

دو نکته ي حائز اهميت است : اول آن كه معلم از کنار اشتباهات دانش آموزان به راحتي نگذرد و نسبت به اشباهات بي توجه نباشد. و دوم آن كه اگر دانش آموزي بخشي را غلط خواند، معلم بايد مراحل رفع اشكال را بداند و به آن عمل كند.

ابتدا بايد دانش آموز را تشويق کرد بعد از اوخواست تا بار ديگر جمله را بخواند، بسياري از دانش آموزان در دومين دور، اشتباه خود را اصلاح مي کنند، اگر در دور بعد نيز باز همان اشتباه تکرار شد، معلم مي تواند از راه بخش خواني و يا روش مقايسه ي شكل غلط با شكل صحيح کلمه، از دانش آموز بخواهد تا دانش آموز شكل صحيح را بگويد.

آموزش قرآن در پايه دوم ابتدايي در جست‌وجوي چيست؟

بيش از 80 درصد از قوائد روخواني قرآن که دانش‌آموزان بايد در آن بهمهارت برسند را در  کتاب دوم مورد توجه قرار داده‌ايم. چراکه از سوم ابتدايي بايد دانش‌آموزان به صورت مستقيم به روخواني قرآن و "مصحف شريف" بپردازند از اين رو بايد آموزش قوائد قرآن هرچه زودتر به آنها داده‌شود. بنابراين در کتاب قرآن دوم ابتدايي در صدد آشنا کردن دانش‌آموزان با نمادهاي خط قرآن که به آن قوائد روخواني گفته مي‌شود هستيم. از ديگر سو آنها بايد بتوانند آيات کتاب درسي را، در ابتداي امر به صورت بخش بخش و سپس به صورت آرام و  شمرده بخوانند. هرچند پايه‌هاي اين امر در اول ابتدايي گذاشته شده‌است.

يکي از اهداف مهم همسو سازي کتاب قرآن با برنامه درسي ملي رسيدن به هدف تفکر است که با استفاده از پيام‌هاي قرآني که متشکل از عبارت ساده قرآني است که دانش آموزان مي‌توانند به راحتي آن عبارت و معني‌اش را بخوانند و بفهمند مانند "و بالوالدين احسانا" يا " وأقم الصلاة لذکري " که عباراتي ساده و قابل فهم براي دانش‌آموز پايه دوم هستند تا علاوه برآنکه درخصوص مفهوم آن فکر مي‌کنند در مورد آن نيز با يکديگر به صحبت بنشينند و نتيجه تفکرات و صحبتهايشان را عنوان کنند.

در اينجا هدف اصلي تقويت مهارت تفکر و بيان و افزايش گنجينه لغات دانش‌آموزان است. ضمن آنکه آموزش مفاهيم و آموزه‌هاي قرآني را نيز مد نظر قرار داده‌ايم به طور مثال هنگامي که دانش‌آموز عبارت "و بالوالدين احسانا" را مي‌خواند و در خصوص آن انديشه مي‌کند و با ديگر دوستان خود صحبت مي‌کند، مي‌آموزد که به پدر و مادر خود بايد احترام گذاشت. همچنين خواندن نماز، رعايت مسائل اخلاقي نيز از جمله اهداف پيام‌هاي قرآني است.

يکي ديگر از اهداف ما حفظ نسبي سوره‌هاي قرآن کريم است.در کتاب دوم ابتدايي 14 سوره گنجانده شده که به تدريج به دانش‌آموزان آموزش داده مي‌شود و به طور نسبي آنرا حفظ مي‌کنند. البته 7 سوره از 14 سوره کتاب دوم ابتدايي همان سوره‌هايي است که دانش‌آموزان در کلاس اول با آن آشنا شده‌اند. در کلاس دوم،‌ در ابتداي امر روخواني سوره‌ها را به صورت بخش بخش ياد مي‌گيرند،  چشم آنها با ترکيبات صامت و مصوت و اتصالات آشنا مي‌شود و بعد دوباره با نوار تکرار مي‌کنند تا گوش آنها نيز با اين کلمات آشنا و در ذهن او تثبيت شود.

 

دانش‌آموزان بايد با داشتن چه توانايي‌هايي در درس قرآن وارد کلاس دوم شوند؟

در کلاس اول بيش‌تر به دنبال اين هدف بوديم که آمادگي‌هاي اوليه از نظر روحي و رواني را در دانش‌آموزان ايجاد کنيم تا در پايه دوم با روخواني قرآن آشنا شوند. در کلاس اول ابتدايي هيچ نماد قرآني به دانش‌آموزش آموزش داده نمي‌شود بلکه با همان نمادهاي فارسي قرآن را مي‌خوانند. ادعاي ما آن است که به دانش‌آموزان فارسي ياد مي‌دهيم ولي مي‌توانند با آن قرآن بخوانند. در اين راستا درس قرآن هم به تقويت فارسي خواندن و شناخت حروف و ترکيب آنها کمک مي‌کند هم يادگيري حروف فارسي به خواند قرآن کمک مي‌کند و تعاملي بين آندو ايجاد و مانع تکرار اين مباحث در پايه‌هاي بالاتر مي‌شود.

ارزش يابي قرآن پايه دوم ابتدايي چگونه است؟

ارزش يابي درس قرآن از سال 78 تاکنون به صورت توصيفي انجام مي‌شد و شايد بتوان گفت تنها درسي بوده که ارزشيابي آن از ابتداي امر تاکنون به صورت توصيفي انجام شده‌است. ارزش يابي بايد طبق چک ليست‌ها و چارچوبي که در ارزشيابي کيفي توصيفي مطرح شده انجام شود. در کتاب ارزشيابي توصيفي، چگونگي ارزشيابي درس قرآن عنوان و جداول مربوطه را مطرح شده‌است.

معلمان بايد در ارزشيابي دان‌آموزان وضعيت فعلي و وضعيت قبلي او را مد نظر قرار دهند. توجه به فعاليت‌هاي فردي و گروهي و شرکت  در روخواني جمعي قرآن نيز از ديگر راه‌هاي ارزشيابي است. در اين بخش نيز نبايد دچار سهل انگاري و يا سخت گيري شد. ارزشيابي، ارزشيابي است که دانش آموز در آن احساس موفقيت کند در واقع توجه به دو اصل تشويق و احساس موفقيت در دانش آموز، در ارزشيابي درس قرآن از اهميت بالايي برخوردار هستند.

در واقع مي توان گفت، تقويت علاقه ي دانش آموزان به يادگيري، توجه به دو اصل "تشويق" و "احساس موفقيت" در فرآيند ارزشيابي، حفظ و تقويت منزلت و اهميت درس قرآن در ميان ساير درس ها، جهت گيري ارزشيابي به سمت ارزشيابي توصيفي، توجه به اصل تفاوت هاي فردي دانش آموزان و پرهيز از ايجاد محيط هاي اضطراب آور از جمله اهداف ارزشيابي در درس قرآن پايه دوم ابتدايي است.

 

 

 


+ نوشته شده دریکشنبه بیست و سوم مهر 1391ساعت 8:49 قبل از ظهرتوسط جهانگیر زر |

کلیه ی حقوق مادی و معنوی وبلاگ mahdi87